आकडेमोड आणि तुमचा उद्योग. - Article by कुंदन गुरव

एका उद्योजक मित्राला मी सहज प्रश्न विचारला "तुझ्या उद्योगाचा turnover किती?" लगेच उत्तर आले ५० लाख . त्या पुढचा माझा प्रश्न होता Gross Profit कीती? तो थोडासा गोंधळला . थोडा विचार करून त्याने एक संख्या सांगितली . मला ती खारी वाटली नाही म्हणून मी त्याला विचारले अच्छा Pbt (profit before Tax ) कीती? आणि PAT (Profit after tax ) किति? तो अजूनच गोंधळला . मग आणखी मोठ्ठा प्रश्न EBIDTA (Earnings Before Interest , depreciation , Tax and amortization कीती? आत्ता मात्र त्याची तारांबळ पाहण्यासारखी होति. हे प्रश्न त्याची मजा घेण्यासाठी नव्हते पण त्याला खरोखर मदत करण्याच्या इच्छेने विचारले होते. हा लेख पुढे वाचण्या आधी तुम्ही हि हे प्रश्न स्वतःला विचारा. उडूद्या थोडा गोंधळ उडला तर . 

Balance Sheet पाहताय का?, नका पाहू त्यात खरी उत्तरं मिळणार नाहीत . आपण सर्वांना आपल्या Balance Sheet ची सत्यता माहित आहे . 

Balance sheet हि CA ने बनवण्याचा दस्तऐवज आहे. income tax department ला दाखवावा लागतो म्हणून आम्ही ते बनवतो. CA ला एकदा brief दिली कि तो बघून घेईल काय कराचे ते . माझ तर डोकच फिरत accounting म्हंटला कि अशी अनेक वाक्य आपण उद्योजकांच्या तोंडी नेहमी ऐकतो . आज या लेखात आपण आकड्यांच आपल्या उद्योगाच्या वाढीतला संबंध पाहू आणि कोणते महत्वाचे आकडे आपण स्वतः Monitor करणे आवश्यक आहे ते पाहूया. 

आपण उद्योजक सारेच स्वप्नवेडे असतो . कुणी भरपूर पैसे कमवायचे स्वप्न पाहतो तर कुणी उत्तम product बनवून स्वतःची खास ओळख निर्माण करण्याच्या ध्येयाने पेटलेला असतो . कुणाला स्वतःच्या कार्याने अखंड समाज बदलायचा असतो तर कुणी इतरांना रोजगार कसा मिळेल यासाठी धडपडत असतो. उद्योगाचा उद्देश जरी सरळ समाजसेवी दिसत नसला आणि तो स्वार्थी दिसत असला तरी प्रत्येक यशस्वी उद्योग समाजातील अनेक घटकांवर प्रभाव टाकत असातो. जेव्हा जेव्हा मोट्ठे अवार्ड फंक्शन होतात त्या वर केला जाणारा खर्च पाहून माझे वडील नेहमी वैतागतात. त्यांच्या दृष्टीने हा पैशाचा व्यय अहे. आता असे कार्यक्रम व्हावेत किंवा होऊ नयेत याही पेक्षा या कार्याक्रमा मुळे किती लोकांना रोजगार मिळाला याचाच विचार माझ्या मनात असतो. आता हि तुमची स्वप्न पूर्ण करत असताना अनेकांची स्वप्न अथवा गरजा जर पूर्ण होणार असतील तर त्याच व्यवस्थापन उत्तम रित्या होण खूप गरजेच आहे . 

उद्योगाच्या व्यवस्थापनात आर्थिक व्यवस्थापनाला सर्वात अधिक महत्व देणे हरजेचे आहे. 

मी स्वतः अशा अनेक उद्योजकांना भेटलो आहे ज्यांचा उद्योग प्रथमदर्शी पाहता उत्तम वाटतो . त्या उद्योजकाला वाटत असते आम्ही नफा करतो आहे पण शास्त्रोक्त पद्धतीने मांडणी केल्यावर लक्षात येते कि वास्ताविक पाहता गेली तीन वर्ष उद्योगात नुकसान होते आहे. उदाहरण द्यायचे झाले तर मुंबईतील एक अतिशय नावाजलेली real estate कंपनी. अनेक project parelally करणारी. वर्षाखेरीस उद्योगात तसा पहिला तर नफा दिसत होता पण जेव्हा त्यांनी शास्त्रोक्त पद्धतीने एका एका प्रोजेक्ट चे आर्थिक विश्लेषण केले तेव्हा लक्षात आले कि त्यांचा एक महात्वात्च्या प्रोजेक्ट मध्ये सगळे गाळे विकल्यानंतर त्यांना फक्त शेवटचा गाळा विकल्यावर त्या एका गाळ्याची जी किंमत मिळेल तोच त्यांचा नफा. आता तुम्ही म्हणाल एवढ्या मोठ्या कंपनीला हे लक्षात कसे आले नहि. याच गूढ लपले आहे तुम्ही Net Profit कसे calculate करता यावर. 

आणखी एक उद्योजक मित्र imitation jewelry बनविण्याच उद्योग करतात. त्यांना. अनेक वर्ष उद्योग करूनही आपण नक्की किती टक्के नफा कमावतोय हे छातीठोक पाने सांगता येत नहि. धंदा और जिंदगी मस्त चल राही ही हे त्यांचे उत्तर. एकदा मी त्यांना विचारले " आप धंदे के लिये ये जो ७ गाले वापर राहे हो इंनका रेंट कितना दे ते हो ?" उत्तर आले " अरे भाडा कीस बात का ये तो अपनी हि जगह है . मी विचारल "अगर भाडा देणा पडता तो?" थोडा वेळ ते गप्पा बसले आणि लख्ख प्रकाश पडल्या सारखे म्हणाले . " धंदे की बुनियाद हि हिल जायेगी, अगर मी फ्याक्टरी कही और लोकेशन ले जाऊ तो इस जगह से अने वाला भडा मेरे profit इतनाही होगा . मतलब मी इस धन्देमे जोखीम लेकर अपने आप को सिर्फ व्यस्त रख रहा हु और खुश हो राहा हु कि मै Business कर राहा हु ". या संभाषणा नंतर आम्ही त्याचं संपूर्ण आर्थिक व्यवस्थापन केलं. आज त्यांची फ्याक्टरी मुंबईत नसून वाड्याला अहे. office industrial गाळ्यातून commercial complex मध्ये आहे . उलाढाल वाढली आणि नक्की किती टक्के निव्वळ नफा होतो हे हि त्यांना माहित अहे. हे सर्व उद्योगातील काही महत्वाचे आकडे नियमित Monitor केल्याने शक्य झाले. 

अर्थक्षेत्रातील तज्ञ काय सुचवतात त्या हि पेक्षा उद्योजक म्हणून मला वाटते प्रत्येक उद्योजकाकडे स्वतःचे Management Account असणे महत्वाचे 

उदाहरण : Revenu ( उलाढाल) - वजा Direct Cost (उत्पादनासाठी लागणारा खर्च ) = Gross Profit ढोबळ नफा 

Revenue किंवा Top line म्हणजे एका ठराविक कालावधीत मिळवलेले पैसे ज्यात कंपनीने दिलेली सुठ व returned Goods च्या किमतीचा हि समावेश असतो वजा Direct Cost म्हणजे उत्पादना साठी लागणारे कच्चा माल , मनुष्य बळ , विक्री खर्च (sales cost Not marketing )आणि असे खर्च जे फक्त त्या उत्पदाच्या उत्पादनाशी निगडीत आहेत. =

Gross Profit ढोबळ नफा हि एक अशी संख्या आहे ज्यातून अजून फक्त उत्पादनासाठी आणि उत्पाद विकण्यासाठीचा खर्च वजा केला आहे . हे साधे गणित करत असतांना उद्योजकाला उत्पादनासाठी लागणाऱ्या एकंदरीत खर्च समजतो . यातील कोणता खर्च कमी अथवा टाळता येऊ शकतो यावर लक्ष केंद्रित होते. मी जेव्हा सुरुवातीला उत्पाद बनवले त्यावेळेला काही assumptions गृहिते मांडली होती ती गृहिते अजूनही तशीच आहेत कि त्यात बदल झाला आहे ? जर त्यात बदल झाला आहे तर माझी Production Cost वाढली आहे का ? याचा माझ्या प्रोदुक्ट्च्या किंमतीवर काय परिणाम होईल ? जर मी किंमत वाढवली तर माझा ग्राहक वर्ग त्याला स्वीकारेल का ? मला माझ्या विक्रीच्या पद्धतीत काही बदल करावे लागतील का ? अशा अनेक प्रश्नांची उत्तरे उद्योजक या छोट्याश्या analysis ने मिळवू शकतात. 

एकदा तुमचा Gross Profit लक्षात आला कि मग त्यातून Indirect Cost वजा केली कि तुम्हाला Pbt म्हणजेच Profit Before Tax मिळेल. Indirect cost म्हणजे, असा खर्च जो एखाद्या product किंवा प्रोजेक्टला assign नेमता येत नाही . उदाहरणार्थ तुमच्या कारखान्याचे भाडे , administration (प्रशासन ) खर्च , Security (सुरक्षा ) खर्च. हे खर्च ठराविक (fixed ) अथवा Variable असू शकतात. एकदा Pbt लक्षात आला कि मग त्यातून इंटरेस्ट, Depreciation , Tax , आणि amortization वजा केले कि तुमचा Net Profit तुम्हाला मिळतो. 

आता यातील इंटरेस्ट आणि ट्याक्स calculate करणे तसे सोपे आहे पण Depreciation आणि amortization समजून घेणे गरजेचे आहे. हे दोन्ही खर्च बहुदा कॅपिटल investments किंवा अशा खर्चांसाठी असतात ज्याचा उपयोग हा एका पेक्षा अधिक आर्थिक वर्षात होणार असतो. उदाहरणार्थ तुम्ही जर कारखाना बनवला तर त्याचा खर्च एका वर्षात कमावणे शक्य नसते आणि कारखान्याची उपयोगिता हि अनेक वर्षाची अस्ते. त्याच प्रमाणे जर तुम्ही एखादे मार्केटिंग क्याम्पेन केले असेल तर त्याचे परिणाम तुम्हाला अनेक वर्ष मिळणार असतात. अशावेळेला हा खर्च एकवार्षाच्या जमाखर्चात धरल्यास न्याय्य तारणार नाही , म्हणून हा खर्च विशिष्ट वर्षांमध्ये समान अथवा वेगवेगळ्या प्रमाणात वाटला जातो. 

जेव्हा एखाद्या प्रकट Tangible ( यंत्र, कारखाना) अशा मालमत्तेचा खर्च विभागला जातो त्याला depreciation म्हणतात आणि जेव्हा intangible अप्रकट (मार्केटिंग, advertising , Branding, Intellectual property ) यांचे amortization केले जाते .

मित्रांनो थोडासा management Accounting चा अभ्यास केल्यास आपणही आपल्या उद्योगातील अनेक खाचखळगे उळाखू शकतो , वेळच्या वेळी योग्य निर्णय घेऊ शकतो आणि उद्योगाची sustainable वाढ करू शकतो . 

- कुंदन गुरव .............................

या पोस्ट वर कॉमेंन्टस देऊन तुम्ही तुमचा अभिप्राय नोंदवू शकता. वरील पोस्ट तुम्हाला आवडली असेल तर नक्की Share करा. तुमचा अभीप्राय तुम्ही मला kundang2@gmail.com वर ईमेल करू शकता किंवा WhatsApp करा 9867627546 या क्रमांकावर.

- कुंदन गुरव / Mobile No : 9867627546 

https://www.facebook.com/kundan.gurav

उद्योगात नवीन कल्पनांचे संगोपण आणि अंबलबजावणी कशी कराल? - Article by कुंदन गुरव

उद्योग सुरु केल्यावर त्याला यशस्वी करण्यासाठी उद्योजक नेहमी नवनवीन कल्पनांच्या शोधत असतात . या नवीन कल्पना कधी product /services च्या रूपाने तर कधी काम करण्याच्या पद्धतीच्या रूपाने अस्तित्वात येत असतात. या नवीन कल्पना कधी उद्योजकाच्या अंतःप्रेरणेतून (Intuition) मधून निर्माण होतात तर कधी industry trends मधून उदभवतात. रोज वर्तमान पत्रे , ntworking , industry reports अशा अनेक माध्यमातील माहितीच्या आधारे या नवीन कल्पना उद्योजकाच्या मनात निर्माण होत असतात. प्रत्येक नवीन कल्पनेच्या मागे उद्योग विकासाची संधी उद्योजकाला दिसत असते आणि म्हणूनच तो प्रत्येक नवीन कल्पनेबद्दल अतिशय प्रेरित असतो . बाब अगदी खरी आहे कि "an idea can change your life" एक कल्पना तुमचं आयुष्य बदलू शकते पण त्या कल्पनेचं व्यवस्तीत संगोपन आणि अंबलबजावणी नाही झाली तर करोडोंची कल्पना काडीमोल हि ठरू शकते. याही पुढे जाऊन मी म्हणेन तुमच्या कल्पनेचा फायदा तुम्हाला न होता दुसराच त्याची फळे उपभोगेल . "Steal Ideas shamelessly" अशी एक म्हण उद्योग जगात प्रचलित आहे . म्हणूनच आजच्या लेखात नवीन कल्पनांचे संगोपण आणि व्यवस्थित अंबलबजावणी कशी करावी यावर माझे विचार मांडणार आहे . 

पुढील गोष्टी टाळ

Hazard Blindness

“He’s as blind as he can be, just sees what he wants to see” John Lennon या सुप्रसिध्द पाश्च्यात गायकाने त्याच्या एका गाण्यात हे वाक्य म्हंटल अहे. Hazard Blindness हा आजार बहुतेक उद्योजकांमध्ये कमी जास्त प्रमाणात असतोच. जेव्हा जेव्हा नवीन संधी दिसते तेव्हा तेव्हा हा आजार उफाळून येतो. समोर दिसणाऱ्या संधीत उद्योजक फक्त त्याला पहाव्याशा वाटणार्या गोष्टीच पहतो. संधीच्या भव्यते मद्धे आणि त्यातून होणार्या फायद्याच्या गणितात तो एवढा रंगून जातो कि संधीबरोबर येणाऱ्या जोखामिकडे जवळ जवळ दुर्लक्ष्य करतो. छोट्या छोट्या वाटणाऱ्या प्रतिकूल गोष्टी नवीन कल्पनेच्या अंमलबजावणीत मोठ्या अडचणी म्हणून उभ्या राहतात आणि मग त्या नवीन कल्पनेतून अपेक्षित परिणाम साधता येत नहित. या अपयशाचा जसा प्रतिकूल पारणं उद्योजाकावर होतो तसाच याचा परिणाम सघटनेत काम करणाऱ्या कामांच्यावर देखील होतो. असे प्रकार वारंवार होऊ लागले कि साहजिकच कर्मचाऱ्यांचा नवीन काही करण्याचा उत्साह संपून जातो आणि याचे परिणाम उद्योजकाला पर्यायाने उद्योगाला भोगावे लागतात .

knee jerk action. विचारहीन कृती

एखाद्या source मधून एखादी उद्योग उपयुक्त माहिती मिळाली कि उद्योजकाचे त्या अनुशंघाने विचार चक्र सुरु होते आणि या विचार चक्रातून नवीन कल्पना निर्माण होतात . वास्तविक पाहता अशा प्रकारे नवीन कल्पना निर्माण करणे हे उद्योजकासाठी अतिशय महत्वाचे आहे पण या कल्पनांचा मेदूत उगम झाल्यानंतर त्यावर काम कशा पद्धतीने होते हे त्या कल्पनेच्या यशस्वी अथवा अपयशी होणे ठरवते . माझे mentor आणि Meru cab कंपनीचे संचालक नीरज गुप्ता नेहमी म्हणतात "implementation is as important rather far important than idealization " सकाळी वर्तमानपत्रात अथवा tv वरची एखादी बातमी ऐकून उद्योजक ऑफिसला पोह्चला कि लगेच घोषणा करून टाकतो आज पासून आपण हि नवीन गोष्ट अमलात आणणार आहोत. कोणाचाही विचार सहभागी न करता केलेली हि घोषणा सगळ्यांनाच पटते असे नाही साहजिकच हा असा अचानक मिळालेल्या धक्क्याला कोणीही तयार नसते आणि मग अंमलबजावणीत अनेक त्रुटी आढळतात. चांगली कल्पना अपयशी ठरते .

कोणतीही नवीन कल्पना अपेक्षित रित्या अम्बालाबाजावणी करून यशस्वी करायची असेल तर ती नियोजान्बाध्ध पद्धतीने साकारली पाहिजे. नवीन कल्पना मग ती नवीन Product / Project / Service अथवा काम करण्याची पद्धत या पैकी कोणतीही असो pilot पद्धतीने केल्यास त्याची अपेक्षित आणि परिणामकारक निष्पत्ती प्राप्त होते .

Piloting

Piloting चा सरळ सोपा अर्थ आहे चाचणी अथवा एखाद्या मोठ्या कार्याचे छोटे रूप. परीक्षणासाठी केलेली कृती . अशा प्रकारची चाचणी साठी केलेली कृती संभावित अडथळे ओळखण्यास , अडथळ्यांना वेळीच दुर करण्या साठी आणि छोटे अडथळे मोठे होण्यापासून रोखण्यासाठी अतिशय उपयुक्त ठरते .

Pilot केल्यामुळे तुमच्या कल्पनेचा सरळ परिणाम होणार्या लोकांची सहज प्रतिक्रिया काय असेल हे तुम्हाला प्रत्यक्षात अनुभवायला मिळते. जर तुम्ही कामाची नवीन पद्धती सुरु करणार असाल तर कर्मचार्याची प्रतिक्रिया आणि तयारी माहित करणे गरजेचे असते . लोकांनी तुमच्या कल्पनेला तुमच्या समोर नकार नाही दिला तरी त्यांच्या कृतीतून आणि आचरणातून ते तुम्हाला खरी प्रतिक्रिया देत असतात. अशावेळी लोकांची प्रतिक्रिया लक्षात न घेत एखादी कल्पना रुजवण्याचा प्रयत्न केला तर संसाधनाचा व्यय होऊ शकतो .

जर तुम्ही नवीन product बाजारात आणत असाल तर त्या product च्या संभावित ग्राहकांच्या समुह सोबत Pilot करणे गरजेचे आहे. हि अशीच चाचपणी योग्य रीत्य न केल्यामुळे Proctor and Gamble सारख्या बलाढ्य कंपनीला देखील नुकसान सहन करावे लागले होते. कंपनीने प्रथमच जेव्हा Gellette भारतात लौंच केले त्या आधी pilot टेस्ट Mit मध्ये शिकत असणार्या भारतीयांवर केले. भारतात सुरुवातीला त्यांचे हे product जबरदस्त आदळले. त्यांच्या लक्षात आले कि बहुतेक भारतीय पुरुष वाटीत पाणी घेऊन दाढी करतात वाहत्या नळाचा वापर करण्याची सवय इथे नाही. त्यानंतर बरेच अनुसंधान केल्यानंतर अनेक PIilot केल्यावर Gellete पुन्हा लौंच केले गेले. पण यावेळी मात्र संभावित ग्राहकांच्या गरजा , वागणूक , सवाई अशा अनेक तथ्त्यांच्या आधारे सुधारित आणि ग्राहकोपयोगी Product त्यान्नी आणले आणि आज Razor च्या भारतीय बाजारपेठेत पहिल्या क्रमांकावर आहेत.

आपल्या पैकी काहीजण म्हणतील P & G मोठ्ठी कंपनी आहे अशा[प्रकारची चाचणी ते करू शकतात पण लहान उद्योजकांचे काय . वास्तवात इच्छा असेल तर मार्ग जरूर सापडतात . टाटा न्यानो जेव्हा बाजारात आली तेव्हा आमच्या एका उद्योजक मित्राने अतिशय अभिनव कल्पना अमलात आणली. हे महाशय गाडीतील mats बनवण्याचा उद्योग करतात.

न्यानो ची किंमत एवढी कमी असल्यामुळे साहजिकच accessories देखील स्वस्त बनवाव्या लागणार होत्या पण स्वस्त माल बनवायचा म्हणजे कुठेतरी तडजोड करावी लागणार. या अशा मालामुळे retailers आणि Distributors मधे आपल्या कंपनीचे नाव खराब होण्याची त्यांना भीती होती. Pilot करणे गरजेचे होते पण Budget नाही. त्यांनी दुसर्याच नावाने माल बाजारात आणला . सहा महिने नीट निरीक्षण केले . मुद्दामहून Retailers आणि Distributors च्या प्रतिक्रिया नोंदवल्या. Product मध्ये खर्च न वाढवता अपेक्षित बदल केले. आणि मग स्वतःच्या खर्या नावाने उत्पादन बाजारात आणले . खर्च होण्याऐवजी त्यातूनही कमाइच झाली .

मित्रांनो कल्पकता आणि संयम यांची गट्टी जमवता आली तर आपण प्रत्येकजण sustainable उद्योग नक्कीच उभारू शकतो.

खाली दिलेला व्हिडियो लिंक वर क्लिक करा व तो व्हिडियो नक्की पहा.

https://www.youtube.com/watch?v=_yVlXRTMxpE

- कुंदन गुरव .............................

या पोस्ट वर कॉमेंन्टस देऊन तुम्ही तुमचा अभिप्राय नोंदवू शकता. वरील पोस्ट तुम्हाला आवडली असेल तर नक्की Share करा. तुमचा अभीप्राय तुम्ही मला kundang2@gmail.com वर ईमेल करू शकता किंवा WhatsApp करा 9867627546 या क्रमांकावर.

- कुंदन गुरव / Mobile No : 9867627546 

https://www.facebook.com/kundan.gurav